Een interessante Licht en donkerte safari bij Tata Steel

3 november 2017

Donderdag 19 oktober vond de ‘licht en donkerte safari’ plaats bij Tata Steel, een inspiratiebijeenkomst voor bedrijven uit de regio. “Het motief lichtvermindering vind ik mooi; waar we licht kunnen verminderen, doen we dat”. Aan het woord is Hans van den Berg, site directeur van Tata Steel in IJmuiden.

Nacht vd NachtIMG_7997_nacht van de nacht_2017

Waarom Tata Steel werkt aan het terugdringen van lichthinder op eigen terrein

In 2012 kwam (destijds) Gedeputeerde Talsma bij (destijds) directeur Dook van den Boer op bezoek met ruimtefoto’s van André Kuipers. Op de foto’s was het Tata Steel terrein duidelijk verlicht te zien. Door dit signaal van Talsma ging de directie met andere ogen kijken: met de ogen die de schoonheid van duisternis bewonderen. Dit heeft destijds grote indruk op Van den Berg gemaakt. Eerst werd er bij het bedrijf nog een beetje lacherig gedaan over de foto’s. Maar, zo ontdekte men, licht dat naar boven schijnt, is voor niemand goed. Er zijn win-win oplossingen mogelijk. Sindsdien werkt de staalfabrikant stap voor stap aan het terugdringen van lichthinder op het eigen terrein. En de investeringen verdienen zich ook vanzelf weer terug. Het bedrijf doet ziet dit ook als maatschappelijke investering.

Stap voor Stap wordt de lichthinder teruggebracht

De huidige, op het terrein veel gebruikte, natriumlampen zijn behoorlijk energie-efficiënt. Maar ze stralen wel alle kanten op. Hier wordt gezocht naar creatieve oplossingen. Zoals dit jaar de vervanging van 119 lichtmasten langs 4 kilometer weg aan de westkant van het terrein van Tata Steel door autonome wegdekreflectoren. De reflectoren werken op zonnestroom. Vergeleken met de staalproductie, kost de verlichting weinig elektriciteit. Toch vindt Van den Berg dat geen sprake is van greenwashing: op het totale terrein gebruikt Tata Steel 2700 lagedruknatriumlampen. Die vragen net zoveel stroom als 150 huishoudens. Op het geheel draagt het dus wel degelijk bij.

Waarom geen staal maken zonder verlichting?

Marjan Minnesma van Urgenda, die na Hans van den Berg het woord krijgt, benadrukt dat het goed is dat iedereen een stukje voor eigen rekening neemt. Anders gebeurt er niks. Ze geeft aan dat in Nederland 19% van de elektriciteit wordt gebruikt voor verlichting. En verlichting bestaat voor 90% uit verspilling doordat de gebruikte elektriciteit voor het grootste deel wordt omgezet in warmte. De ledlamp werkt veel efficiënter, en gaat bovendien veel langer mee. Op het eiland Texel bestaat inmiddels alle openbare verlichting uit ledverlichting. En de elektriciteit die nodig is wordt duurzaam opgewekt. Texel laat dus zien dat het kan. De bal gaat rollen. Ook goed dat Tata Steel verlichting verduurzaamt. Marjan Minnesma probeert wel iedereen uit te dagen om groter te denken: waarom geen staal maken zonder verlichting?

Goed om opgedane kennis en ervaring door te geven

De huidige gedeputeerde, Adnan Tekin, geeft aan dat hij het mooi vindt dat bedrijven die het goede voorbeeld geven ook de opgedane kennis en ervaringen willen doorgeven aan andere bedrijven. Zoals vanavond. Tekin heeft ook natuur in zijn portefeuille, en is daardoor extra blij voor de buurman van Tata Steel: PWN, de beheerder van prachtige natuur in de duinen. Voor die natuur is het goed dat lichthinder wordt teruggedrongen.

Waarom willen we lichthinder terugdringen?

Erna Krommendijk van Natuur en Milieufederatie Noord-Holland zet nog eens op een rijtje waarom we lichthinder willen terugdringen:

  • Gezondheid mensen: kunstlicht ontregelt onze biologische klok. We weten inmiddels dat dit samenhangt met allerlei welvaartsziektes als stress, obesitas, slaapstoornissen, en hart en vaatziekten.
  • Dieren en planten: worden net als mensen ontregeld door kunstlicht en kunnen de gordijnen niet dicht doen. Insecten raken in de war, trekvogels de weg kwijt, en sommige bomen onder een lantaarnpaal blijven in de winter bladeren dragen. Naar het effect op populatieniveau wordt wetenschappelijk onderzoek gedaan. De stelregel is: hoe minder kunstlicht hoe beter.
  • Kunstlicht versluiert de sterren. Hoe meer kunstlicht hoe minder sterren we zien.
  • Economie: afhankelijk van het soort verlichting dat nu gebruikt wordt, valt veel energie te besparen. ProRail bespaart 50% op elektriciteit door op alle stations de verlichting te vervangen door energiezuinige ledverlichting. Doordat ledlampen veel langer meegaan, hoeven de lampen minder vaak vervangen te worden. Dit scheelt heel veel geld en onderhoud.
  • Veiligheid: dit is vaak anders dan gedacht. Het is niet hoe meer licht hoe veiliger. Licht kan verblinden en dit kan tot ongelukken leiden. Ook inbrekers hebben licht nodig. Als een bewegingssensor wordt gebruikt en het licht springt plotseling aan bij activiteit, valt dit meer op. En met de moderne apparatuur zijn bewakingscamerabeelden zelfs beter bij weinig licht.


Met andere ogen kijken naar verlichting, leidt tot mogelijkheden voor aanpassingen:

  • Voorkom lichtvervuiling: het licht naar beneden richten is stelregel nummer één. Het licht uitdoen wanneer dat kan; dimmen en dynamisch verlichten, er is tegenwoordig veel mogelijk. Reclameverlichting kan uit na 23.00 uur. Uit onderzoek blijkt dat mensen zich hieraan ergeren; 8 op de 10 Nederlanders vinden dat reclameverlichting ’s nachts uit moet.
  • Kies voor ledverlichting: de ontwikkelingen op dit terrein gaan heel hard en de kwaliteit wordt steeds beter. Door gewone lampen of TL-buizen te vervangen kan veel energie bespaard worden. En hoe ouder de verlichting is die wordt vervangen, hoe sneller de ledverlichting zich terugverdient. Let wel op lichtkleur en lichtsterkte. En omdat niet alle producten op de markt even goed zijn, is het belangrijk om onafhankelijk advies in te winnen!
  • Buiten- en reclameverlichting: belangrijk om het licht naar beneden te richten en om bij gebouwverlichting van boven naar beneden aan te stralen en niet andersom. De grenswaarden lichthinder van de NsVV zijn een goede stelregel.


Deze en meer tips zijn na te lezen op de Menukaart verantwoord verlichten.

Bezoek aan het terrein van Tata Steel

Na alle verhalen gehoord te hebben, stappen we in de bus en bezoeken het terrein van Tata Steel. Er brandt nog steeds heel veel licht. Maar op verschillende plekken wordt toegelicht hoe de lichtvervuiling is teruggedrongen, met als nieuwste aanwinst de vervanging van lichtmasten door led-wegdekreflectoren. Dit heeft duidelijk effect; de omgeving van de weg is niet verlicht, maar donker. De kleine reflectoren geven tegelijkertijd genoeg licht om veilig over het terrein te rijden. Vol met indrukken sluiten we de bijeenkomst af.

Bedrijven kunnen zich nog melden voor een gratis lichtadvies van Tata Steel en MNH; neem contact op met: e.krommendijk@mnh.nl.

Provincie Noord-Holland maakte een filmpje over de Nacht vd Nacht bij Tata Steel

Deel op